فوبیا چیست؟
در واقع فوبیا به واکنش و یا ترس بیش از حد و غیر منطقی گفته می شود. اگر دچار فوبیا هستید ، هنگام رو به رویی با منبع ترس خود دچار احساسات وحشت بیش از اندازه می شوید. ترس اشخاص می تواند از مکان، موقعیت و یا اشیاء خاصی باشد. بر خلاف اختلالات استرس و اضطراب ، فوبیاها حتما با یک منبع خاصی در ارتباط هستند. تاثیر فوبیا می تواند از آزار دهنده تا ناتوان کننده متغیر باشد. افرادی که به انواع مختلف فوبیا مبتلا هستند ، می دانند که ترس آنها غیر منطقی است اما کاری از دستشان بر نمی آید. چنین ترس هایی می تواند در کارهای روزمره شخص مانند محیط کار ، مدرسه ، خانواده و روابط شخصی افراد ، اختلال ایجاد کند. ابن فوبیا ها حتی می توانند باعث شوند که فرد محل زندگی خود را تغییر دهد و از بسیاری از دورهمی ها و کارهای اجتماعی دوری کند.
علائم فوبیا یا هراسزدگی
فرد مبتلا به فوبیا علائمی مانند اضطراب غیرقابلکنترل در مواجه با عامل ترس دارد و نمیتواند عملکرد مناسب در مواجه با ترس نشان دهد. وقتی فرد در معرض فوبیا قرار میگیرد دچار اضطراب و وحشت شده و علائم زیر ممکن است در فرد ظاهر شود:
- تعریق
- تنفس غیرطبیعی
- تپش قلب
- لرزش بدن
- احساس خفگی
- گرگرفتگی یا لرز
- خشکی دهان
- سردرد و سرگیجه
- حالت تهوع
- درد قفسه سینه
رایج ترین فوبیاها
۱. آگورافوبیا یا هراس از مکانهای باز
آگورافوبیا عبارت است از ترس از مکانها و موقعیتهایی که نمیتوانید بهراحتی از آن خارج شوید یا از آنها فرار کنید. آگورا در زبان یونانی بهمعنای میدانهای عمومی و بزرگ است. علت نامگذاری این فوبیا بهنام آگورافوبیا هم همین است، چراکه افرادی که دچار چنین اختلالی میشوند، از ترس مواجهه با مکانهای عمومی و شلوغ، در خانه میمانند.
بسیاری از افرادی که دچار آگورافوبیا هستند، درصورتیکه در مکانی عمومی و شلوغ قرار بگیرند، دچار حمله هراس میشوند. حملهی هراس نوعی احساس ناگهانی و شدید وحشتزدگی است که تا چند دقیقه طول میکشد. علائم این حمله، مشابه علائم سکته قلبی است: فرد دچار تپش قلب شدید، تنگی نفس، لرزش بدن و [بهویژه] دست، سیاهی چشم و ازدسترفتن هوشیاری میشود. هنگامی که افراد با حملهی هراس روبهرو میشوند، خیال میکنند دچار سکته یا ایست قلبی شدهاند و سریعا نیازمند خدمات اورژانس پزشکیاند.
۲. فوبیای اجتماعی یا اختلال اضطراب اجتماعی
یا فوبیای اجتماعی که با نام «اختلال اضطراب اجتماعی» هم شناخته میشود، نوعی ترس یا نگرانی بسیار شدید درمورد موقعیتهای اجتماعی است و ممکن است منجر به انزوای شدید فرد شود. فوبیای اجتماعی گاهی اوقات ممکن است بهحدی شدید باشد که فرد را حتی برای انجام فعالیتهای سادهی اجتماعی، مانند خرید از فروشگاه یا پاسخ به تماسهای تلفنی، دچار وحشت شدید کند. افرادی که دچار فوبیای اجتماعی هستند، بهندرت در مکانهای عمومی رفتوآمد میکنند.
۳. گلوسوفوبیا یا ترس از سخنرانی عمومی
در این فوبیا فرد از قرارگرفتن در مقابل افراد مختلف یا صحبت برای آنها بهشدت احساس وحشت میکند. افراد مبتلا به ترس از سخنرانی حتی درصورتیکه خود را مقابل تعداد زیادی از مردم «تصور» هم کنند، باز دچار وحشت و علائم جسمانی مثل لرزش بدن و دست میشوند.
۴. آکروفوبیا یا ترس از ارتفاع
افراد مبتلا به این فوبیا، از رفتن به کوهها، پلها و ساختمانهای بلند اجتناب میکنند. علائم جسمانی ترس از ارتفاع شامل سرگیجه، تعریق و احساس ازدسترفتن هوشیاری است.
۵. کلاستروفوبیا یا ترس از محیط بسته
این فوبیا، ترس و وحشت از مکانهای بسته و تنگ است. این فوبیا میتواند زندگی افراد را دچار مشکلات زیادی بکند. افراد مبتلا به کلاسترو فوبیا از رفتن به داخل آسانسور یا سوارشدن اتومبیل اجتناب میکنند.
۶. آویاتوفوبیا
این فوبیا، ترس از پروازکردن است و افراد دچار این اختلال، از سوارشدن هواپیما یا وسایل پروازی دیگر مانند هلیکوپتر خودداری میکنند.
۷. دنتوفوبیا یا هراس از دندانپزشکی
مبتلایان به این فوبیا از رفتن به دندانپزشکی وحشت دارند. این فوبیا معمولا بهعلت تجربهای ناخوشایند از دندانپزشکی در گذشته به وجود میآید. این فوبیا بر سلامت دهان و دندان فرد مبتلا تأثیر منفی میگذارد.
۸. هموفوبیا یا خون هراسی
هموفوبیا ترس از خون یا زخم و آسیبدیدگی است. فردی که مبتلا به خون هراسی است، ممکن است در مواجهه با خون یا جراحات دیگران، هوشیاری خود را از دست بدهد و بهاصطلاح غش کند.
۹. آراکنوفوبیا یا عنکبوت هراسی
مبتلایان به این فوبیا بهشدت از عنکبوتها یا موجودات شبیه عنکبوت وحشت دارند.
۱۰. سینوفوبیا یا سگ هراسی
مبتلایان به ترس از سگ از نزدیکشدن به سگها و سگسانان بهشدت وحشت دارند.
۱۱. اوفیدیوفوبیا یا مار هراسی
افراد مبتلا به مار هراسی بهشدت از مواجهه با مارها هراس دارند. این فوبیا یکی از انواع بسیار رایج فوبیا در بین عموم مردم است و تخمین میزنند که بیش از یکسوم مردم جهان دچار این فوبیا باشند.
علل فوبیا
از فاکتورهای ایجادکننده فوبیا می توان به ژنتیک و فاکتورهای محیطی اشاره کرد. بچههایی که در اقوام نزدیک خود فردی مبتلا به یکی از اختلالات اضطرابی وجود دارد، ریسک ابتلا به فوبیا در آنها بیش تر میباشد.
وقایع استرسزا، مانند خاطره ای که نزدیک بوده غرق شود، میتواند مسبب فوبیا شود. مواجهه با مکانهای بسته و محدود، ارتفاع زیاد و نیش حشرات، همه میتوانند از منابع ایجاد کننده فوبیا باشند. برای تشخیص و درمان این اختلال اضطرابی، نیاز به مشورت با یک روان درمان گر آگاه و ماهر میباشد.
درمان انواع فوبیا
برای درمان انواع فوبیا ، افراد در اولین قدم باید به روانشناس خوب و با تجربه مراجعه کنند. به تشخیص روانشناس ، درمان شما می تواند ترکیبی از جلسات مشاوره ، تمرینات ریلکسیشن ، رفتار درمانی و دارو درمانی باشد. انتخاب نوع روش های رفتار درمانی به تشخیص روانشناس شما بستگی دارد. یکی از انواع روش ها ، قرار گرفتن در محیط ترس به صورت کنترل شده می باشد. برای استفاده از روش دارو درمانی نیز باید در اولین فرصت با روانشناس خود مشورت کنید.
به تشخیص ایشان شما برای استفاده از دارو به روانپزشک ارجاع داده می شوید اما تا زمانی که نیاز به دارو به صورت قطعی توسط روانشناس مشخص نشده ، احتیاجی به آن احساس نمی شود.